कविता संसार मासिक अङ्क ३१ (सम्पादकीय)

सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै मानव जीवनको शैली मात्र होइन, अभिव्यक्तिका माध्यमहरू पनि परिवर्तन भइरहेका छन् । यस परिवर्तनको स्पष्ट प्रभाव नेपाली कवितामा पनि देख्न सकिन्छ । आज कविता कागजका पानामा सीमित छैन; सामाजिक सञ्जाल, ब्लग तथा अनलाइन पत्रिकामार्फत विश्वव्यापी पाठकसम्म सहजै पुग्न थालेको छ ।

डिजिटल युगले कवितालाई सहज पहुँच मात्र दिएको छैन, नयाँ सर्जकहरूका लागि आफ्ना भावना र विचार प्रस्तुत गर्ने विस्तृत मञ्च पनि उपलब्ध गराएको छ । केही क्लिकमै हजारौँ पाठकमाझ पुग्ने सम्भावनाले सिर्जनशीलताको दायरा फराकिलो बनाएको छ ।

तर, सहजताको यही परिवेशले केही चुनौतीहरू पनि निम्त्याएको छ । गुणस्तरभन्दा लोकप्रियता खोज्ने प्रवृत्ति, सतही अभिव्यक्ति र हतारोमा प्रकाशन गर्ने बानीले कविताको गहिराइमा प्रश्न उठाउने अवस्था देखिन्छ । यस्तो समयमा सर्जकहरूबाट अझ बढी जिम्मेवारी, अध्ययनशीलता र आत्मअनुशासन अपेक्षित छ ।

यही परिवर्तित सन्दर्भमा हाम्रो कविता संसार अनलाइन पत्रिका सर्जक र पाठकबीच अर्थपूर्ण सेतु बन्ने प्रयासमा निरन्तर अग्रसर छ । हामी गुणस्तरीय र सिर्जनात्मक अभिव्यक्तिलाई प्राथमिकता दिँदै नयाँ र स्थापित दुवै सर्जकहरूको सिर्जनालाई समान सम्मानका साथ प्रस्तुत गर्न प्रतिबद्ध छौँ ।

डिजिटल युगले कवितालाई लोकतान्त्रिक बनाएको छ— जहाँ सबैलाई बोल्ने अधिकार छ । अब आवश्यक छ, त्यो आवाजलाई अर्थपूर्ण, जिम्मेवार र प्रभावकारी बनाउने प्रयास । अन्ततः, माध्यम जस्तोसुकै भए पनि कविताको मूल आत्मा—मानव संवेदना, अनुभूति र सत्यको खोज—सधैं जिउँदो रहनुपर्छ ।

अङ्क ३१ पढ्न र डाउनलोड गर्नका लागि फोटोमा क्लिक गर्नुहोस्

............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

कल्पना मरासिनीका तीन कविता

थकित मान्छे !

​बिहान झिसमिसेमै बिउँझिन्छे ऊ जब सूर्य मस्त निद्रामा हुन्छ ऊ भने आफ्नै छातीभित्र जमेको नुनिलो पानीको ढिस्को फुटाउन खोज्छे तर अहँ ! केही लाग्दैन उसको ​देख्छे छिमेकी र जोरीपारीहरू खित्का छोडेर हाँसेको उसलाई थाहा छैन कुन 'मल' मा पाइन्छ हाँसोको बीउ? अनि कसरी उमार्न सकिन्छ खुसी आँसुको सिँचाइ गरेर ! ​कहिलेकाहीँ लाग्छ घर त बन्दीगृह पो हो आफैँले धुरीखाँबोमा झुण्ड्याएको अक्षताको पोको र त्यही पोकोमा भाकिएका कुलदेवता आज हेरिरहेछन् उसकै रमिता !

महेन्द्र नेउपानेका तीन लघुकथा

पुस्तान्तरण

एउटा बूढो रुखलाई एकटक लगाएर हेरिरहेछु । त्यस्तो बन्जर र सुखा ठाँउमा यो बृक्षले कसरी यत्रो आकार लियो? मेरो मनमा प्रश्नहरु तेर्सिन्छन। सायद यसले ठुलै सङ्घर्ष गरेको हुनु पर्छ । हेर्छु, मुख्य काण्ड क्षत बिक्षत भएर मक्किन थालेको छ । ओहो ! यो त निकै पुरानो हुनु पर्छ। तर अझै यो ठिङ्ग उभिएको छ। ससाना बिरुवाहरू सायद यसैका बीचबाट उम्रेका होलान्, वरपर एक तमासले हुर्किदै गरेका छन। ती बिरुवाहरू भन्दैछन, "बा अब तिमी जाउ, हामी आयौ ।" बृद्ध वृक्ष सोध्दै छ, "अब तिमीहरूलाई मेरो संरक्षकत्व चाहिँदैन? तिमीहरू आफै उभिन सक्छौ?" सबै बिरुवाहरू एकै स्वरमा भन्छन, "सक्छौ ।" "कति कठिनले मैले यो उराठ भूमीमा आफूलाई जीवित राखेँ, अहिले तिमीहरू बस्न सक्ने बनाएँ, तिमीहरूलाई जन्माएँ, हुर्काएँ। कति सजिलै तिमीहरू मलाई लखेटन चाहान्छौ।" बृद्ध वृक्ष संयभित हुँदै भन्छ, "मेरो शरीर जिर्ण भयो म मान्छु, तर अझै म तिमीहरूलाई यहाँ लहलहाउँदै गरेको अनि तिमीहरू मेरै छहारीमा बसेको हेर्न चाहान्छु ।"

ती विरुवाहरू भन्दैछन, "यो प्राकृत सत्य हो कि समय अन्तरसँगै सबैले पुस्तान्तरण गर्नु पर्छ। अब तिमीले ढल्नु पर्छ र आउने सयौ बिरुवाहरूलाई खेल्न दिनु पर्छ । जब यहाँ थुप्रै बिरुवाहरू हुर्कनेछन, जङ्गल हुने छ। अनि मात्र सायद इतिहासले तिमीलाई सम्झने छ।"

लघुकथा संसार मासिक अङ्क ३३ (सम्पादकीय)

नेपाली साहित्यको समृद्ध परम्पराभित्र लघुकथा एउटा प्रभावशाली र सशक्त विधाका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ । सीमित शब्दमा गहिरो भाव, तीक्ष्ण विचार र सामाजिक यथार्थ प्रस्तुत गर्ने यसको क्षमता नै यसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो । समयको गतिसँगै मानिसको जीवनशैली व्यस्त बन्दै गइरहेको वर्तमान सन्दर्भमा लघुकथा पाठकका लागि सहज र प्रभावकारी माध्यम बनेको छ ।

लघुकथाले नेपाली समाजका विविध आयाम—सांस्कृतिक, राजनीतिक, आर्थिक तथा मनोवैज्ञानिक पक्षहरूलाई सजीव रूपमा उजागर गर्न सफल भएको छ । साना घटनाभित्र लुकेको ठूलो सन्देश प्रस्तुत गर्ने यसको शैलीले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ । विशेषतः पछिल्ला वर्षहरूमा नयाँ पुस्ताका सर्जकहरूले यस विधामा सक्रिय उपस्थिति जनाउँदै लघुकथालाई अझ गतिशील बनाएका छन् ।

यद्यपि, लघुकथाको संख्यात्मक वृद्धि भए पनि गुणस्तरीय पक्षमा अझ ध्यान दिनुपर्ने अवस्था देखिन्छ । केही लघुकथाहरूमा गहिराइको अभाव, कथ्यको अपरिपक्वता र शिल्पगत कमजोरी देखिनु चुनौतीका रूपमा रहेका छन् । त्यसैले लघुकथा लेखनमा सृजनात्मकता मात्र होइन, अनुशासन, अध्ययन र परिष्कारको आवश्यकता झनै बढेको छ ।

आगामी दिनहरूमा लघुकथाले नेपाली साहित्यमा अझ सशक्त उपस्थिति जनाउँदै नयाँ उचाइ हासिल गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

अङ्क ३३ पढ्न र डाउनलोड गर्नका लागि फोटोमा क्लिक गर्नुहोस्

..............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।